{"id":510,"date":"2020-09-12T03:10:36","date_gmt":"2020-09-12T01:10:36","guid":{"rendered":"https:\/\/astrostrona.pl\/?p=510"},"modified":"2021-11-04T14:09:45","modified_gmt":"2021-11-04T13:09:45","slug":"arystarch-filmowa-gwiazda-oceanu-burz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/astrostrona.pl\/?p=510","title":{"rendered":"Arystarch: filmowa gwiazda Oceanu Burz"},"content":{"rendered":"\n

Mimo gigantycznych rozmiar\u00f3w Oceanu Burz, jego najja\u015bniejsz\u0105 nie tylko w przeno\u015bni „gwiazd\u0105” jest niewielki Arystarch<\/strong>. Ten niesamowity, zaliczany do najja\u015bniejszych ksi\u0119\u017cycowych krater\u00f3w obiekt o \u015brednicy 40 km, otoczony jest r\u00f3wnie interesuj\u0105cym s\u0105siedztwem. Sk\u0142ada si\u0119 na nie m.in. tajemniczy p\u0142askowy\u017c czy koryto Doliny Schr\u00f6tera. Teren ten jest jednym z najbardziej zr\u00f3\u017cnicowanych geologicznie obszar\u00f3w na powierzchni Ksi\u0119\u017cyca<\/strong>, co zawdzi\u0119czamy m.in. jego stosunkowo kr\u00f3tkiej historii. Do uderzenia meteorytu odpowiedzialnego za uformowanie si\u0119 Arystarcha dosz\u0142o zaledwie ok. 450 mln lat temu<\/strong>. Teren ten nie zd\u0105\u017cy\u0142 w zwi\u0105zku z tym ulec erozji, a \u015blady katastrofy sprzed p\u00f3\u0142 miliarda lat wydaj\u0105 si\u0119 jeszcze \u015bwie\u017ce. Wydarzenie to mia\u0142o najprawdopodobniej miejsce ju\u017c po powstaniu krateru Kopernik, ale jeszcze przed kolizj\u0105, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 powstaniem krateru Tycho.<\/p>\n\n\n\n

Przekr\u00f3j przez histori\u0119 ksi\u0119\u017cycowej skorupy<\/h2>\n\n\n\n

O r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 minera\u0142\u00f3w<\/strong> wyrzuconych na powierzchni\u0119 \u015bwiadczy cho\u0107by nietypowa kolorystyka krateru i jego otoczenia, zwracaj\u0105ca uwag\u0119 intensywnym b\u0142\u0119kitem. Przykuwaj\u0105ce uwag\u0119 obserwator\u00f3w r\u00f3\u017cnice w jasno\u015bci i zabarwieniu tworz\u0105cych ten teren formacji spowodowane s\u0105 niejednorodnym sk\u0142adem ska\u0142 i minera\u0142\u00f3w. Zosta\u0142y one wydobyte w czasie uderzenia z r\u00f3\u017cnych g\u0142\u0119boko\u015bci spod powierzchni<\/strong>. To co obserwujemy w tej chwili wewn\u0105trz i wok\u00f3\u0142 krateru pochodzi z kilku warstw skalnych tworz\u0105cych ksi\u0119\u017cycow\u0105 skorup\u0119. Warstwy te widzimy wyra\u017anie na zdj\u0119ciach wykonanych z pok\u0142adu ksi\u0119\u017cycowych orbiter\u00f3w. Tarasowo opadaj\u0105ce \u015bciany krateru ods\u0142aniaj\u0105 g\u0142\u0119boki na 3,5 kilometra przekr\u00f3j geologiczny, przywodz\u0105cy na my\u015bl kopalni\u0119 odkrywkow\u0105. Efektu dope\u0142nia obecno\u015b\u0107 materia\u0142\u00f3w piroklastycznych o bardzo zr\u00f3\u017cnicowanym albedo.<\/p>\n\n\n\n

Nic dziwnego, \u017ce Arystarch jest ulubionym celem obserwacji i tematem fotografii – tak\u017ce moich. Por\u00f3wnuj\u0105c te zdj\u0119cia z obrazami wykonanymi z ksi\u0119\u017cycowej orbity zauwa\u017cy\u0107 mo\u017cna jednak pewien dziwny efekt. Zamiast poziomej struktury skalnych p\u00f3\u0142ek uk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 wzd\u0142u\u017c zboczy Arystarcha, zdj\u0119cia z Ziemi pokazuj\u0105 raczej pionowe podzia\u0142y biegn\u0105ce od dna krateru ku g\u00f3rze<\/strong>. Krater wygl\u0105da jakby mia\u0142 kszta\u0142t wielok\u0105ta, a jego \u015bciany \u0142ama\u0142y si\u0119 odbijaj\u0105c w r\u00f3\u017cnym stopniu \u015bwiat\u0142o. By\u0107 mo\u017ce zwr\u00f3cili\u015bcie tak\u017ce uwag\u0119 na ten efekt? Jest on widoczny wyra\u017anie na za\u0142\u0105czonym zdj\u0119ciu, wykonanym z 5 na 6 kwietnia:<\/p>\n\n\n\n

\"Arystarch<\/a>
5\/6 kwietnia 2020, SW 120ED + Datyson TTX 650<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"ARYARYSTARCH<\/a>
Arystarch i Ocean Burz kilka dni p\u00f3\u017aniej, 8 kwietnia 2020, w fazie zbli\u017conej do pe\u0142ni (99,1%). SW 120ED + Datyson TTX 650<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tymczasem zdj\u0119cia wykonane z bliska nie ujawniaj\u0105 \u017cadnych za\u0142ama\u0144 tego typu. Na fotografiach wykonanych przez za\u0142og\u0119 Apolla 15<\/strong> nie wida\u0107 \u015blad\u00f3w „wielok\u0105tnego” ukszta\u0142towania \u015bcian krateru:<\/p>\n\n\n\n

\"Arystarch<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"Arystarch<\/a>
\u0179r\u00f3d\u0142o: NASA<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kruczki i sztuczki albedo<\/h2>\n\n\n\n

Wyja\u015bnienie tego fenomenu staje si\u0119 \u0142atwe gdy przeanalizujemy znakomite zdj\u0119cia Arystarcha uzyskane przez kamery ameryka\u0144skiej misji Lunar Reconnaissance Orbiter<\/strong>, kt\u00f3ra wesz\u0142a na ksi\u0119\u017cycowa orbit\u0119 w 2009 roku. Niezwykle szczeg\u00f3\u0142owe obrazy pokazuj\u0105 opadaj\u0105ce w d\u00f3\u0142 \u015bcian krateru skupiska materia\u0142u o bardzo wysokim albedo. Uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 one na przemian z pasmami ciemniejszego, czasem bardzo ciemnego materia\u0142u. W odpowiednim \u015bwietle pierwszym efektem rzucaj\u0105cym si\u0119 z daleka w oczy jest w\u0142a\u015bnie ten pionowy wz\u00f3r jasnych i ciemniejszych pasm, u\u0142o\u017conych prostopadle do tarasowej struktury zboczy. Potwierdza to obraz uzyskany przez orbitera LRO z g\u00f3ry, w \u0142agodniejszym \u015bwietle:<\/p>\n\n\n\n

\"Arystarch<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"Arystarch<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"Arystarch<\/a>
\u0179r\u00f3d\u0142o: NASA<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Podobnych pozornych fenomen\u00f3w zwi\u0105zanych z r\u00f3\u017cnicami jasno\u015bci powierzchniowej<\/strong> znanych jest w historii obserwacji cia\u0142 Uk\u0142adu S\u0142onecznego wi\u0119cej. Zjawiska takie sugeruj\u0105 obecno\u015b\u0107 nieistniej\u0105cych w sensie morfologicznym formacji albo daj\u0105 mylne wyobra\u017cenie o ich budowie. Najbardziej znanym przyk\u0142adem jest sprawa „kana\u0142\u00f3w na Marsie<\/strong>” spopularyzowana pod koniec XIX w. przez Giovanniego Schiaparellego.<\/p>\n\n\n\n

NASA przygotowa\u0142a animacj\u0119 pozwalaj\u0105c\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo prze\u015bledzi\u0107 panoram\u0119 zachodniej \u015bciany Arystarcha. Zapraszamy do astrokina, nie zapomnijcie powi\u0119kszy\u0107 player na pe\u0142ny ekran:<\/p>\n\n\n\n

\n